چرا ساعتها از کریستال یاقوت کبود استفاده میکنند؟ تاریخچه مختصر و چند جایگزین
ساعت ها از نظر اندازه، طرح، قابلیتها، بند و دستبند و حتی موادی که برای ساخت قابهایشان استفاده میشود، تفاوتهای زیادی با هم دارند. عنصری که تقریباً همیشه هنگام بررسی مشخصات ساعتها به نظر میرسد، استفاده از یاقوت کبود برای شیشه ساعت است (برای جدیدترین تازهکارها، این همان پنجره شیشهای گرد روی صفحه ساعت است). در یک سطح قیمتی «لوکس»، کریستال یاقوت کبود حتی به عنوان یک مزیت دیده نمیشود، بلکه به عنوان یک استاندارد پایه، مانند شیشه لمینت حرارت دیده در شیشه جلوی خودرو، در نظر گرفته میشود. یاقوت کبود چگونه این نقش کلیدی را در تولید ساعت ایفا کرد و ساعتسازان قبل از ظهور آن از چه چیزی استفاده میکردند؟ در واقع، چه چیزی انواع مختلف کریستال یاقوت کبود را از یکدیگر متمایز میکند؟ چه موادی غیر از یاقوت کبود هنوز در صنعت ساعتسازی استفاده میشوند و چرا؟ و آیا یاقوت کبود علاوه بر کریستال، برای چیز دیگری در محافل ساعتسازی استفاده میشود؟
خواص یاقوت کبود چیست؟
باور کنید یا نه، آن عدسی کوچک روی صفحه ساعت شما از یکی از سختترین مواد روی زمین ساخته شده است. این یکی از دو سنگ قیمتی گرانبها از نوع معدنی کوراندوم است و دیگری یاقوت سرخ است. کوراندوم، یک اکسید آلومینیوم متبلور، در خالصترین حالت خود شفاف است؛ یاقوت کبود و یاقوت سرخ به ترتیب رنگهای آبی و قرمز خود را از ناخالصیها دریافت میکنند: در یاقوت کبود و یاقوت سرخ، رگههایی از تیتانیوم و آهن و در یاقوت سرخ، کروم وجود دارد. یاقوت کبود (در بالا) در مقیاس سختی موهس نسبت سختی ۹ دارد. در بین مواد معدنی، تنها مویزنیت، یک کاربید سیلیکون طبیعی با عدد ۹.۵ و الماس با عدد ۱۰ کامل، سختتر هستند. این سنگ اساساً ضد خش است و آن را به مادهای ایدهآل برای استفاده در شیشه ساعت تبدیل میکند، که بیشترین فضای جلوی ساعت را اشغال میکند و بنابراین احتمالاً ضربههای بیشتری را نسبت به سایر نقاط در معرض سطوح سخت تحمل میکند.
یاقوت کبود، یا نوعی از آن، از سال ۱۹۰۲، زمانی که شیمیدان فرانسوی آگوست ورنویل فرآیندی را برای تولید کریستالها و یاقوتهای مصنوعی توسعه داد، در ساعتسازی نقش داشته است. یاقوتها به سرعت کاربرد مفیدی پیدا کردند و جایگزین جواهرات طبیعی و گرانتری شدند که در موتورهای ساعت قرار میگرفتند تا به عنوان بلبرینگهای کاهنده اصطکاک عمل کنند. با این حال، تا حدود دهه ۱۹۷۰، کریستالهای یاقوت کبود فقط به صورت پراکنده در مدلهای خاصی از ساعت ظاهر میشدند. به گفته مورخان، اولین ساعت با کریستال یاقوت کبود احتمالاً یک ساعت Jaeger-LeCoultre Reverso در دهه ۱۹۳۰ بود. امگا در دهه ۱۹۵۰ شروع به استفاده از برخی کریستالهای یاقوت کبود در برخی – البته قطعاً نه همه – ساعتهای خود کرد. و در اوایل دهه ۱۹۷۰ برندهایی مانند رادو (با Diastar)، انیکار (با Sherpa Star) و رولکس، با Datejust “Oysterquartz” Ref. ساعت ۵۱۰۰ (عکس بالا از حراجی ساتبیز)، اولین ساعت کوارتز این شرکت، شروع به استفاده از کریستالهای یاقوت کبود کرده بود که عمدتاً به عنوان یک ارتقاء نسبت به مدلهای قبلی خود تلقی میشدند، و این ما را به سوال بعدی میرساند:
ساعتسازان علاوه بر یاقوت کبود، از چه مواد دیگری برای کریستالها استفاده میکردند؟
به طور سنتی، سه ماده به طور گسترده در تولید کریستالهای ساعت استفاده میشده است: اکریلیک یا پلکسی گلاس؛ کریستال معدنی و یاقوت کبود. هر کدام مجموعه ویژگیها و معایب خاص خود را دارند. اکریلیک (که اغلب پلکسی گلاس یا لوسیت نیز نامیده میشود؛ امگا اصطلاح “شیشه هسالیت” را برای نسخه خود از این ماده ابداع کرد) اساساً یک پلاستیک بسیار بادوام و مقاوم در برابر ضربه است. کریستالهای اکریلیک، که هنوز هم در بسیاری از ساعتهای ارزان قیمت امروزی – و همچنین، به ویژه در ساعت امگا اسپیدمستر (بالا) که بیشترین شباهت را به مدلی دارد که در سال ۱۹۶۹ به ماه رفت، یکی از معدود ساعتهای “لوکس” که کریستال را حفظ کرده است – استفاده میشوند، دارای وضوح نوری بالا، پایداری ابعادی هستند و از نظر وزن سبکتر و در برابر خرد شدن مقاومتر از شیشه هستند. بسیاری از ساعتهای ابزار سالها به طور منظم از کریستالهای اکریلیک استفاده میکردند، زیرا به عنوان یک پلاستیک، حتی اگر خراشیده شود، احتمالاً خرد نمیشود. با این حال، در مقیاس سختی موس، این ماده تنها عدد بسیار ناچیز ۳ را تحمل میکند، بنابراین نیاز نهایی به مادهای سختتر و کمتر مستعد خراش برای محافظت از صفحه ساعت از همان ابتدا مشهود بود.
شیشه معدنی را وارد کنید که از سیلیس در فرآیندی مشابه ساخت شیشه سکوریت برای پنجرههای نصبشده ساخته میشود. شیشه معدنی که هنوز در بسیاری از ساعتهای «میانرده» استفاده میشود، شفافتر از اکریلیک و همچنین بسیار سختتر و مقاومتر در برابر خراش است. شیشه معدنی در مقایسه با یاقوت کبود سنتز شده، ساخت نسبتاً ارزانتری دارد و بازتاب کمتری دارد، اما احتمالاً بیشتر از یاقوت کبود خراش میپذیرد. ماده اختصاصی هاردلکس سیکو نوعی شیشه معدنی است که این برند ژاپنی تمایل دارد در ساعتهای مکانیکی ارزانتر خود، مانند مدل 5 Sports بالا، از آن استفاده کند. همانطور که اغلب اتفاق میافتد، استفاده رولکس از یاقوت کبود برای کریستالهای خود در اوایل دهه 70 بود که دریچههایی را برای سایر ساعتسازان لوکس باز کرد تا از این الگو پیروی کنند. مزایای یاقوت کبود، از جمله سختی فوقالذکر و مقاومت شدید در برابر خراش، مشهود بود و برای اکثر ساعتسازان و اکثر مصرفکنندگان، معایب اندک آن را تحت الشعاع قرار داد. این موارد شامل هزینه اضافی برای تولید کریستالهای یاقوت کبود – به دلیل سختی، برای برش آنها به شکل دلخواه به ارهای با نوک الماس نیاز بود – و تمایل آن به خرد شدن در اثر ضربه شدید به جای شکستگیهای مویی بود. یاقوت کبود همچنین به طور طبیعی به اندازه نمونههای اکریلیک یا معدنی خود شفاف نبود. با این حال، پیشرفتهای فنی در ساعتسازی، مانند استفاده از پوشش ضد انعکاس که در زیر به تفصیل شرح داده شده است، اکثر این مشکلات را کاهش داد.
در حالی که کریستالهای یاقوت کبود به وضوح (بدون هیچ گونه طعنه و کنایهای) استاندارد ساعتهای ساخته شده در سطح خاصی از کیفیت و بالاتر هستند، برخی از برندهای ساعت همچنان به دلایل اقتصادی و زیباییشناختی، به استفاده از سایر مواد پیشرفته به عنوان جایگزین ادامه میدهند. تولیدکنندگان بزرگی مانند Timex و برندهای کوچک مانند Vortic (در بالا) هر دو از Gorilla Glass، ساخته شده توسط Corning، برای کریستالهای ساعت استفاده کردهاند. Gorilla Glass تقریباً به سختی یاقوت کبود است و مقاومت کمتری در برابر خراش دارد، اما نشکنتر است – از این رو استفاده گسترده از آن برای صفحات نمایش در تبلتها، تلفنهای هوشمند، لپتاپها و (البته) ساعتهای هوشمند وجود دارد.
ساعتسازان چگونه استفاده از یاقوت کبود را بهینه میکنند؟
بیشتر کریستالهای یاقوت کبود در ساعتها با پوشش ضد انعکاس (به اختصار AR) حداقل روی یک سطح کریستال، چه در بیرون و چه در داخل، پرداخت میشوند. استفاده از پوشش AR، که شامل اعمال لایههای شفاف در فرآیند رسوب فیزیکی بخار (PVD) است، تابش خیرهکنندهای را که هنگام برخورد نور به یاقوت کبود تصفیه نشده ایجاد میشود، تا حد زیادی کاهش میدهد، که میتواند از خوانایی صفحه ساعت بکاهد. اعمال پوشش روی سطوح داخلی و خارجی ایدهآلترین راه حل است، زیرا به طور موثر تابش خیرهکننده را به طور کامل از بین میبرد، اما ممکن است مشکلاتی در مورد خراشیدگی در قسمت بیرونی نیز ایجاد کند، زیرا پوشش به اندازه خود یاقوت کبود در برابر خراش مقاوم نیست. به همین دلیل، بسیاری از ساعتسازان پوشش را فقط روی سطح داخلی اعمال میکنند که احتمال خراشیدگی کمتری دارد. بسته به کاربرد مورد نظر ساعت – ساعت ابزاری، ساعت مجلسی، ساعت ورزشی یا چیزی بین این دو – کریستال یاقوت کبود آن میتواند گنبدی نیز باشد که باعث کاهش بیشتر اعوجاج نور میشود که میتواند صفحه را در محیطهای خاصی مانند زیر آب ناخوانا کند. مسطح، که به کاهش ضخامت و وزن کلی ساعت روی مچ دست کمک میکند. یا در مورد ساعتهای غواصی که برای رفتن به اعماق بسیار زیاد ساخته شدهاند، مانند Sinn U1، Oris ProDiver، Orient Star 300M و Rolex Deepsea (بالا)، ضخامت بسیار زیادی دارند. کریستالهای یاقوت کبود به طور متوسط حدود ۱.۰ تا ۱.۵ میلیمتر ضخامت دارند، اما برخی از مقاومترین ساعتهای ابزار، کریستالهایی تا ۵ میلیمتر ضخامت دارند.
یاقوت کبود در ساعت سازی چه کاربردهای دیگری دارد؟
برای اکثر تولیدکنندگان ساعت، یاقوت کبود تقریباً منحصراً برای کریستالها استفاده میشود؛ بسیاری از ساعتها این روزها هم در جلو (برای محافظت استاندارد صفحه) و هم در پشت (برای نمایش موتور از طریق یک پنجره) دارای یاقوت کبود هستند. یاقوت کبود همچنین برای صفحه ساعتهای اسکلتی، مانند Zenith Defy Extreme در بالا، استفاده میشود، زیرا جذابیت اصلی چنین ساعتهایی این است که نمای باز از موتور را ارائه میدهند، که فقط از طریق یک سطح صفحه شفاف قابل دستیابی است.
قابهای یاقوت کبود که تعداد انگشتشماری از سازندگان ساعت در طول بیش از یک دهه گذشته به طور جدی به ساخت آنها پرداختهاند، جسورانهتر و دشوارتر هستند . برند MB&F متعلق به مکس بوسر یکی از اولین برندهایی بود که این قابها را در ساعت Horological Machine 2 SV خود معرفی کرد. دیگر پیشگامان مد مانند ریچارد میل، با مدل RM 056 خود در سال ۲۰۱۲، و هابلوت، با نسخههای متعدد مدل Big Bang Unico Sapphire خود، از این الگو پیروی کردند. هابلوت به ویژه در استفاده از یاقوت کبود، نه تنها رنگهای جدید و دشوار این ماده را توسعه داده است، بلکه از آن هم برای قاب و هم برای بند در ساعت Big Bang Integral Sapphire خود و حتی برای پل توربیلون در ساعت Big Bang Sapphire Tourbillon خود استفاده کرده است.
